Yıllardır hukuk camiasında ve Yargıtay daireleri arasında büyük tartışma konusu olan; “Emekli maaşının haczedilemezliği kuralına rağmen, kredi sözleşmesinde verilen izinle bankanın maaşa bloke koyup koyamayacağı” sorusu nihayet yanıt buldu.
Yargıtay İçtihadı Birleştirme Genel Kurulu, 21.03.2025 tarihli ve E. 2022/2, K. 2025/1 sayılı kararı ile; tüketicinin kredi çekerken verdiği “takas, mahsup ve hapis” yetkisinin geçerli olduğuna ve bankanın icra takibi yapmadan doğrudan emekli maaşına bloke koyabileceğine hükmetti.
Bu karar, daha önceki “Emekli maaşına haciz konulamaz, önceden verilen muvafakat geçersizdir” yönündeki yerleşik uygulamayı, “sözleşme özgürlüğü” lehine değiştirmiştir.
YARGITAY İÇTİHADI BİRLEŞTİRME KARARININ DETAYLARI
Tartışılan Konu Neydi?
İcra İflas Kanunu ve 5510 Sayılı Kanun gereği emekli maaşları haczedilemez. Ancak bankalar, kredi sözleşmelerine “Maaşımdan takas/mahsup yapılmasına izin veriyorum” maddesi ekleyerek, borç ödenmediğinde maaşa el koymaktaydı.
- Bir Görüş: “Bu işlem, haczedilemezlik kuralını dolanmaktır, geçersizdir” diyordu.
- Diğer Görüş: “Kişi kendi iradesiyle sözleşme imzalamıştır, ahde vefa gereği geçerlidir” diyordu.
Yargıtay Ne Karar Verdi?
İçtihadı Birleştirme Genel Kurulu, bankaların lehine olan görüşü benimsedi ve şu sonuca vardı:
“Tüketici kredisi nedeniyle verilen hapis, takas, mahsup ve benzeri onay ve rıza talimatları nedeniyle bankanın emekli maaşına doğrudan bloke koyması mümkündür.”
Hukuki Gerekçe
Kararda; sözleşme özgürlüğünün esas olduğu, tüketicinin kredi çekerken ödeme yöntemini (maaşından kesilmesini) kendi iradesiyle seçtiği, bunun bir “haciz” değil “sözleşmesel tahsilat” olduğu ve dürüstlük kuralı gereği borçlunun verdiği talimata uyması gerektiği belirtilmiştir.
KARARIN TAM METNİ
T.C. YARGITAY İÇTİHADI BİRLEŞTİRME GENEL KURULU
Esas No: 2022/2 Karar No: 2025/1 Tarih: 21.03.2025
KONU: Tüketici kredisi nedeniyle verilen hapis, takas, mahsup ve benzeri onay ve rıza talimatları nedeniyle bankanın emekli maaşına doğrudan bloke koyup koyamayacağı.
“…Sözleşme özgürlüğü, Anayasal bir haktır. Taraflar sözleşmenin ne şekilde ifa edileceğini belirlemekte serbesttirler… İçtihadı birleştirmeye konu ihtilaflarda herhangi bir cebri icra işlemi değil, sözleşmenin akidi tarafından borcun ifa biçimine ilişkin olarak karşı akide (bankaya) verilmiş bir yetki söz konusudur…”
“…Tüketicinin kredi sözleşmesi çerçevesinde borcunun emekli maaşı hesabından virman vb. bir usulle tahsil edilebileceği, bu meblağ kadar emekli maaşına bloke konulabileceği yönünde verdiği bir talimatın; salt İİK ve 5510 sayılı Kanun gereği geçersiz olduğunun kabul edilmesi mümkün olmamalıdır…”
SONUÇ: “Tüketici kredisi nedeniyle verilen hapis, takas, mahsup ve benzeri onay ve rıza talimatları nedeniyle bankanın emekli maaşına doğrudan bloke koymasının MÜMKÜN OLDUĞUNA, 21.03.2025 tarihinde yapılan üçüncü görüşmede oy çokluğu ile karar verilmiştir.”